بنابراين آنچه از كتاب الأوائل سيوطى نقل شده و اوّلين مصنّف علم اصول را شافعى - از علماى اهل سنت - مىداند ، غير قابل قبول است ، زيرا شافعى ، متأخر از هشام بن حكم و يونس بن عبد الرحمن است . اولين كسى كه علم اصول را در مقام استنباط به كار گرفت : ظاهراً اوّلين كسى كه در مقام استنباط ، به علم اصول توجّه كرده و برآن استناد كرده ، شيخ بزرگوار حسن بن على بن أبي عقيل رحمه الله - معاصر مرحوم كلينى و على بن بابويه و از مشايخ جعفر بن محمد بن قولويه و شيخ مفيد - مىباشد . ابن ابى عقيل اوّلين كسى است كه فقه را تهذيب كرد و نظر و استنباط را به كار گرفت و در ابتداى غيبت كبرى ، بحث از اصول و فروع را تنقيح كرد و به آن قوام بخشيد و كتاب المتمسك بحبل آل الرسول را در فقه تأليف كرد . سپس اين روش توسط ابن جنيد اسكافى رحمه الله ادامه يافت . ابن جنيد ، از چهره‌هاى سرشناس طايفهء اماميّه و از بزرگان شيعه و افاضل قدماى اماميه است . تصنيفات ابن جنيد به حدود پنجاه كتاب مىرسد . از جملهء آنها كتاب كشف التمويه و الإلباس على اغمار الشيعة في أمر القياس و كتاب إظهار ما ستره أهل العباد من الرواية عن أئمّة العترة في أمر الاجتهاد است . و نيز ايشان كتاب تهذيب الشيعة لأحكام الشريعة را تصنيف كرد كه دربردارنده جميع مباحث فقه است و حدود بيست جلد مىباشد . پس از اين دو بزرگوار ، نوبت به شيخ جليل القدر محمد بن محمد بن نعمان معروف به شيخ مفيد رحمه الله ( م 413 ) رسيد . ايشان كتابى در اصول فقه تأليف كرد كه با وجود اختصار ، دربردارندهء مباحث مهمّ علم اصول مىباشد . سپس نوبت به سيّد مرتضى رحمه الله ( م 436 ) معروف به علم الهدى و شيخ طايفه ابو جعفر محمد بن حسن طوسى رحمه الله ( م 460 ) رسيد . اين دو بزرگوار ، از شاگردان شيخ مفيد و